Terapia metodą Tomatisa to podejście opierające się na stymulacji słuchowej, którego celem jest wspieranie funkcjonowania układu nerwowego, a w szczególności procesów związanych
z uwagą słuchową, komunikacją oraz regulacją sensoryczną. Jej przebieg ma charakter etapowy, jednak zawsze pozostaje indywidualnie dostosowany do potrzeb dziecka, jego profilu rozwojowego oraz trudności, z jakimi się mierzy.
Etap pierwszy – regulacja i przygotowanie układu nerwowego
Początkowy etap terapii pełni przede wszystkim funkcję regulacyjną. W tym czasie stosowana jest stymulacja o charakterze wyciszającym i organizującym, której celem jest poprawa funkcjonowania układu nerwowego oraz przygotowanie go do dalszych, bardziej wymagających oddziaływań.
W praktyce często obserwuje się w tym czasie wsparcie takich obszarów jak:
- czucie głębokie (propriocepcja),
- koordynacja ruchowa,
- motoryka mała,
- planowanie ruchów (praksja),
- kontrola pracy gałek ocznych,
- integracja bodźców z różnych zmysłów.
Proces ten jest spójny z założeniami integracji sensorycznej, według których prawidłowe przetwarzanie bodźców stanowi fundament dla dalszego rozwoju poznawczego, językowego
i emocjonalnego.
Etap drugi – rozwój funkcji słuchowych i językowych
Drugi etap terapii koncentruje się bardziej bezpośrednio na funkcjach słuchowych oraz językowych. Stymulowane są struktury odpowiedzialne za analizę i interpretację dźwięków, rozumienie mowy oraz komunikację.
Na tym etapie często obserwuje się:
- poprawę rozumienia wypowiedzi,
- większą precyzję i płynność mowy,
- wzrost uwagi słuchowej,
- odbiór i różnicowanie dźwięków mowy,
- pamięć fonologiczną,
- analizę i syntezę głoskową, sylabową,
- rozwój słownika czynnego,
- poprawę aspektów prozodycznych wypowiedzi,
- autokontrolę słuchową.
Rozwój uwagi słuchowej, stanowi podstawę efektywnego uczenia się języka oraz funkcjonowania w środowisku szkolnym.
Etap trzeci – integracja i funkcje wykonawcze
Ostatni etap ma charakter bardziej aktywizujący i integrujący. W jego trakcie nacisk kładziony jest na rozwój wyższych funkcji poznawczych, określanych jako funkcje wykonawcze.
Obejmują one m.in.:
- koncentrację uwagi,
- planowanie i organizację działań,
- kontrolę impulsów,
- elastyczność poznawczą,
- zdolność do zmiany strategii działania.
Jest to etap bardziej intensywny, a jego efekty mogą rozwijać się jeszcze przez kilka miesięcy po zakończeniu stymulacji. Wynika to z faktu, że procesy reorganizacji mózgu zachodzą stopniowo i wymagają czasu na utrwalenie.
Znaczenie przerw między etapami
Istotnym elementem terapii są przerwy pomiędzy kolejnymi etapami, trwające zazwyczaj kilka tygodni. Nie są one przypadkowe — pozwalają na konsolidację zmian zachodzących w układzie nerwowym. W tym czasie mózg integruje nowe doświadczenia i wzmacnia powstałe połączenia neuronalne, co jest zgodne z wiedzą na temat procesów uczenia się i pamięci.
Faza aktywna – praca z własnym głosem
W trakcie terapii wykorzystywana jest również tzw. faza aktywna, w której dziecko pracuje
z użyciem mikrofonu. Dzięki temu możliwa jest jednoczesna stymulacja układu słuchowego
i głosowego.
Takie połączenie wspiera:
- świadomość słuchową,
- planowanie wypowiedzi,
- sekwencjonowanie,
- kontrolę wykonawczą.
Zjawisko to można powiązać z mechanizmem sprzężenia zwrotnego słuchowo-głosowego, który odgrywa kluczową rolę w nauce mówienia i kontroli własnej wypowiedzi.
Z perspektywy neurobiologicznej każdy etap terapii można odnieść do zjawiska neuroplastyczności czyli zdolności mózgu do reorganizacji pod wpływem doświadczeń. Odpowiednio dobrana stymulacja sensoryczna może wspierać tworzenie i wzmacnianie połączeń nerwowych, co przekłada się na lepsze funkcjonowanie w różnych obszarach rozwoju.
Neurologopeda, audiolog ogólny,
Terapeuta Metody Tomatisa,
Damian Sadłocha
