Długoterminowe skutki COVID-19 i long COVID

COVID-19 może prowadzić do poważnych i długotrwałych skutków zdrowotnych, określanych jako zespół pocovidowy, znany również pod angielską nazwą long COVID. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zespół ten charakteryzuje się występowaniem różnorodnych objawów, które pojawiają się zwykle w ciągu trzech miesięcy od zachorowania na COVID-19 i utrzymują się przez co najmniej dwa miesiące. Objawy te mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie osoby dotkniętej, utrudniając codzienne aktywności, takie jak praca, obowiązki domowe czy udział w życiu społecznym.

Objawy neuropsychiatryczne i neuropsychologiczne

Do najczęściej zgłaszanych objawów neuropsychiatrycznych i neuropsychologicznych należą przewlekłe zmęczenie, zaburzenia funkcji poznawczych oraz problemy ze snem. W zakresie funkcji poznawczych pacjenci najczęściej skarżą się na trudności związane z funkcjami wykonawczymi – m.in. problemy z koncentracją, wykonywaniem dwóch zadań jednocześnie, wolniejszym przetwarzaniem informacji czy impulsywnością [3,4,9,10]. Często występują również zaburzenia pamięci oraz trudności wzrokowo-przestrzenne [3,4,9,10].

Zróżnicowany profil deficytów poznawczych

Badania wskazują, że profil poznawczy po przebyciu COVID-19 może być zróżnicowany – poszczególni pacjenci wykazują różne wzorce deficytów [6]. W dużej ilości przypadków mają one łagodne nasilenie, jednak warto podkreślić, że często dotyczą także osób stosunkowo młodych, co może prowadzić do poważnych konsekwencji społeczno-ekonomicznych [3]. Co istotne, objawy te utrzymują się niekiedy przez długi czas – powyżej sześciu miesięcy, a czasami nawet lata – i bywają wtedy nawet bardziej nasilone niż we wcześniejszych etapach choroby [8]. Zaburzenia poznawcze obserwuje się zarówno u pacjentów hospitalizowanych, jak i u osób, które nie wymagały leczenia na oddziałach intensywnej terapii [3,4,9,10].

Możliwe przyczyny objawów zespołu pocovidowego

Przyczyny utrzymujących się objawów mogą mieć zarówno podłoże biologiczne, jak i psychologiczne. Przykładowo, materiał genetyczny wirusa SARS-CoV-2 może przez długi czas pozostawać w tkance mózgowej, nasilając proces neurodegeneracyjny [4,5,8]. Ponadto uszkodzenie bariery krew–mózg może umożliwiać przedostawanie się komórek układu odpornościowego do ośrodkowego układu nerwowego, co sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu [4,5,8]. Równie istotne są czynniki psychologiczne, takie jak izolacja społeczna, trauma związana z przebytą infekcją czy uporczywe zmęczenie, które w znacznym stopniu przyczyniają się do rozwoju objawów neuropsychiatrycznych, zwłaszcza zaburzeń snu [4,5,8].

Długotrwały wpływ na jakość życia

Objawy zespołu pocovidowego mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy, a w niektórych przypadkach nawet latami. Choć większość osób stopniowo wraca do zdrowia, tempo powrotu do pełnej sprawności jest bardzo zróżnicowane [1, 2, 4, 6].

Społeczne i psychiczne konsekwencje long COVID

Wszystkie wspomniane powyżej skutki długoterminowe po zakażeniu COVID-19 bez wątpienia wpływają negatywnie na życie osób nimi dotkniętych oraz ich bliskich – mogą prowadzić do obniżenia wydajności w pracy i życiu prywatnym, pogorszenia zdrowia psychicznego oraz spadku ogólnego poczucia dobrostanu [7].

Bibliografia:

1. Braga, L. W., Oliveira, S. B., Moreira, A. S., Martins Pereira, M. E. M. D. S., Serio, A. S. S., Carneiro, V. D. S., … & Souza, L. M. D. N. (2023). Long COVID neuropsychological follow-up: Is cognitive rehabilitation relevant?. NeuroRehabilitation, 53(4), 517-534.
2. Cecchetti, G., Agosta, F., Canu, E., Basaia, S., Barbieri, A., Cardamone, R., … & Filippi, M. (2022). Cognitive, EEG, and MRI features of COVID-19 survivors: a 10-month study. Journal of neurology, 269(7), 3400-3412.
3. Delgado-Alonso, C., Valles-Salgado, M., Delgado-Álvarez, A., Yus, M., Gómez-Ruiz, N., Jorquera, M., … & Matías-Guiu, J. A. (2022). Cognitive dysfunction associated with COVID-19: A comprehensive neuropsychological study. Journal of psychiatric research, 150, 40-46.
4. Elboraay, T., Ebada, M. A., Elsayed, M., Aboeldahab, H. A., Salamah, H. M., Rageh, O., … & Alkanj, S. (2025). Long-term neurological and cognitive impact of COVID-19: a systematic review and meta-analysis in over 4 million patients. BMC neurology, 25(1), 250.
5. He, D., Yuan, M., Dang, W., Bai, L., Yang, R., Wang, J., … & Zhang, W. (2023). Long term neuropsychiatric consequences in COVID-19 survivors: Cognitive impairment and inflammatory underpinnings fifteen months after discharge. Asian Journal of Psychiatry, 80, 103409.
6. Koch, D. W., Klinkhammer, S., Verveen, A., Visser, D., Nieuwkerk, P. T., Verwijk, E., … & Knoop, H. (2025). Long-term cognitive functioning following COVID-19: Negligible neuropsychological changes over time. The Clinical Neuropsychologist, 1-19.
7. Megari, K., Thomaidou, E., & Chatzidimitriou, E. (2024). Highlighting the neuropsychological consequences of COVID-19: evidence from a narrative review. Inquiry: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing, 61, 00469580241262442.
8. Premraj, L., Kannapadi, N. V., Briggs, J., Seal, S. M., Battaglini, D., Fanning, J., … & Cho, S. M. (2022). Mid and long-term neurological and neuropsychiatric manifestations of post-COVID-19 syndrome: A meta-analysis. Journal of the neurological sciences, 434, 120162.
9. Vannorsdall, T. D., Brigham, E., & Fawzy, A. (2022). Cognitive dysfunction, psychiatric distress, and functional decline after COVID-19. Journal of the Academy of Consultation-Liaison Psychiatry 63: 133–143.
10. Zawilska, J. B., & Kuczyńska, K. (2022). Psychiatric and neurological complications of long COVID. Journal of Psychiatric Research, 156, 349-360.